Η
δύναμη της μάζας
1. Έως ποιο βαθμό οι αντιλήψεις, οι κρίσεις, οι αποφάσεις μας στην καθημερινή ζωή είναι "δικές μας" και όχι αποτέλεσμα επιρροής της κοινωνίας απάνω μας; Το ερώτημα θα σκανδαλίσει ίσως τον αμύητο στα προβλήματα της κοινωνικής ψυχολογίας αναγνώστη, έχει εντούτοις το λόγο του. Δεν είμαστε τόσο "ελεύθεροι" να σχηματίζουμε τις εντυπώσεις, τις πεποιθήσεις, το πρόγραμμα των επιδιώξεων μας, όσο νομίζομε. Το κοινωνικό σώμα, η "ομάδα" μέσα στην οποία έχομε ενταχθεί(από τη γλώσσα που μιλούμε, από το Θεό που λατρεύουμε, από την ανατροφή και την εκπαίδευση που έχομε πάρει, από το επάγγελμα που ασκούμε κτλ.) καθορίζει σε τέτοιαν έκταση και σε τόσο βάθος τον τρόπο και τα μέτρα με τα οποία αντιλαμβανόμαστε και σημασιολογούμε τα πράγματα και τα γεγονότα, ώστε κάθε άλλο παρά "δικές μας", με την αυστηρή έννοια της λέξης, είναι οι αλήθειες και οι αξίες μας. Φυσικά τούτο δεν το παραδέχεται ο εγωισμός μας.
-
Βλέπω με τα δικά μου μάτια, λέμε, και κρίνω με το δικό μου μυαλό.
- Με
δική μου πρωτοβουλία αποδοκιμάζω αυτήν την ιδεολογία και είμαι υπεύθυνος.
- Η
αλήθεια που υποστηρίζω είναι ολοφάνερη, δε μου την υπέβαλαν άλλοι.
2.
Μια βαθύτερη όμως διερεύνηση θα μας πείσει ότι σε αναρίθμητες περιπτώσεις η
πνευματική μας ανεξαρτησία είναι ένας ωραίος μύθος. Η όραση, η κρίση, η πίστη
"μας" είναι η όραση, η πίστη της κοινωνικής φάλαγγας με την οποία
συμπορευόμαστε. Το φαινόμενο τούτο στη γλώσσα της επιστήμης λέγεται
"κοινωνικός κομφορμισμός".
3.
"Κοινωνικού κομφορμισμού" περιπτώσεις μπορεί ο καθένας μας να αναφέρει
πάμπολλες από την προσωπική του πείρα. Από την εκούσια
αλλά και ακούσια υποταγή στο συρμό έως τις ομαδικές ιδεοληψίες (ακόμη και
παραισθήσεις) που παρουσιάζονται σε ώρες πολεμικής αναταραχής και θρησκευτικής
έξαρσης ή πανικού από θεομηνίες και επιδημίες. Είναι απίστευτο το πόσο εύκολα,
ακόμα και σε ομαλές περιστάσεις, διαδίδονται οι ομαδικές πλάνες, όπως λ.χ. η
υπόθεση ότι αυτή ή εκείνη η σύμπτωση αποτελεί κακόν οιωνό, ή η βεβαιότητα ότι
οι ''μάγισσες" είναι όργανα του Σατανά και πρέπει να καίγονται κτλ Άλλωστε, θα έχομε όλοι
παρατηρήσει ότι αρκεί μια είδηση, έστω και εξωφρενική, να δημοσιευτεί σ' ένα
έντυπο μεγάλης κυκλοφορίας ή να μεταδοθεί από το ραδιόφωνο με έμφαση, για να
γίνει πιστευτή.
4.Οι
ψυχολόγοι και οι κοινωνιολόγοι που έχουν μελετήσει το φαινόμενο, καταλήγουν στο
συμπέρασμα ότι ο κομφορμισμός
αυτός πηγή του έχει την κοινωνική φύση του ανθρώπου. Ζώο κατ' εξοχήν κοινωνικό
ο άνθρωπος, όταν έρχεται αντιμέτωπος με σημαντικές για τη συλλογική ζωή «δοξασίες της μάζας» αισθάνεται ζωηρότερο
ενδιαφέρον για τη συντήρηση των λαϊκών εξηγήσεων που κρατούν συμπαγή την
ομάδα, παρά για τις κριτικές αναλύσεις που μπορούν να τη διαιρέσουν και να τη
διαλύσουν. 'Χρειάζεται" τους άλλους, το πλήθος: στο πανηγύρι, στο
θέαμα, στον περίπατο - και στο καφενείο ή στο εστιατόριο. Δε
"χαίρεται" τις ανέσεις της ζωής και τις πιο στοιχειώδεις, παρά
συντροφευμένος. Πρέπει να τις μοιραστεί, κατά κάποιο τρόπο, με άλλους, για να
τις απολαύσει. Και για να τους κρατήσει κοντά του αυτούς τους άλλους, είναι
έτοιμος να κάνει πολλές παραχωρήσεις στις κρίσεις και στο γούστο του: να μπει στο δικό τους διανοητικό
ορίζοντα, να συμμεριστεί
τα συναισθήματά τους.Έχομε λοιπόν καταδικαστεί να είμαστε αιχμάλωτοι της
συμβιωτικής ομάδας; Η απάντηση είναι όχι,ο άνθρωπος δεν είναι υποχείριος, αλλά υποκείμενος στις ιδέες και στις τάσεις του κοινωνικού σώματος .Το
οργανωμένο πλήθος, η κοινωνική ομάδα μας στηρίζει, μας προστατεύει, αλλά και
θολώνει την όραση, μηχανοποιεί τη συμπεριφορά. Από τη δουλεία αυτή σώζεται
μόνο ο επώνυμος άνθρωπος που θα ορθώσει την κεφαλή του πάνω από τον ορίζοντα
της μάζας και θα τολμήσει ν' αντικρίσει με τις δικές του διανοητικές δυνάμεις
τα πράγματα, με τη δική του βούληση ,με τη δική του ευαισθησία το θέαμα του
κόσμου. Ας θυμηθούμε εδώ τα βαθυστόχαστα λόγια του Nietzsche: "Πόσην
αλήθεια σηκώνει, πόσην αλήθεια αποτολμάει ένα πνεύμα; Αυτό έγινε για μένα,
ολοένα και πιο πολύ, το αληθινό μέτρο των αξιών. Η πλάνη δεν είναι τύφλωση, η
πλάνη είναι ανανδρία. Στη γνώση, κάθε κατάκτηση, κάθε βήμα εμπρός προέρχεται
από το θάρρος, από τη σκληρότητα απέναντι στον εαυτό μας, από την εντιμότητα
απέναντι στον εαυτό μας".
Ε. Π. Παπανούτσος, "Το δίκαιο της πυγμής"
Ερωτήσεις
Α1. Να συντάξετε την περίληψη της τρίτης και τέταρτης παραγράφου του κειμένου (60-80
λέξεις)
(μονάδες
15)
Β1. Το οργανωμένο πλήθος, η κοινωνική ομάδα μας στηρίζει, μας προστατεύει, αλλά
και θολώνει την όραση, μηχανοποιεί τη συμπεριφορά. Να αναπτύξετε την άποψη αυτή
του συγγραφέα σε μια παράγραφο 100 περίπου λέξεων.
(μονάδες 10)
Β2. Να βρείτε 3 στοιχεία του κειμένου που να αποδεικνύουν ότι
είναι δοκίμιο και να αιτιολογήσετε την επιλογή σας. (μονάδες 3).Σε ποιο είδος δοκιμίου θα το κατατάσσατε;Να
αιτιολογήσετε αναφέροντας δύο γνωρίσματα του είδους αυτού που θα εντοπίσετε
στο κείμενο(μονάδες 2).
Β3. « - Βλέπω με τα δικά μου μάτια, λέμε, και κρίνω με το δικό μου μυαλό.
- Με
δική μου πρωτοβουλία αποδοκιμάζω αυτήν την ιδεολογία και είμαι υπεύθυνος.
- Η
αλήθεια που υποστηρίζω είναι ολοφάνερη' δε μου την υπέβαλαν άλλοι.»
Για
ποιο λόγο χρησιμοποιείται ευθύς λόγος στο κείμενο;
(μονάδες 8)
Β4. α. Με ποιον/ ποιους τρόπους αναπτύσσονται η τρίτη και η τέταρτη παράγραφος του
κειμένου; (μονάδες 3)
β.Σε ποιους απευθύνεται και ποιος είναι ο σκοπός του δοκιμιογράφου;(μονάδες
4)
Β5. α. Να βρείτε μία συνώνυμη λέξη για την καθεμιά από τις παρακάτω:
υποχείριος,συμμεριστεί , παραχωρήσεις , κομφορμισμός , ενταχθεί
(μονάδες 5)
β.με το β’συνθετικό των παραπάνω λέξεων να
σχηματίσετε μια νέα σύνθετη λέξη.
(μονάδες 5)
Γ. Είναι πρόδηλο ότι
το φαινόμενο της μαζοποίησης αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα για τις
σύγχρονες κοινωνίες .Ο σύγχρονος άνθρωπος μέσα από κάποιους μηχανισμούς τυποποιείται
και μαζοποιείται. Σε ένα άρθρο (300-400) λέξεων να προσδιορίσετε τις
συνέπειες που η μαζοποίηση επιφέρει στο άτομο αλλά και στην κοινωνία.
(μονάδες
30)
Δ.Αφού μελετήσετε το
διήγημα Η σύσκεψη του Μάριου Χάκκα να βρείτε πώς αυτό συνδέεται με το φαινόμενο
της μαζοποίησης . Ποια είναι η δική σας άποψη για τη στάση του ήρωα απέναντι
σ'αυτό;
μονάδες
15
