ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ και ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ’ΛΥΚΕΙΟΥ
ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ:ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
ΚΕΙΜΕΝΟ
Σήμερα ο φτωχός δεν είναι ένας
πλούσιος με λιγότερα λεφτά αλλά ένας "άλλος άνθρωπος". Η εισοδηματική φτώχεια (έλλειψη πόρων) καταλήγει σε μια
ανθρώπινη φτώχεια με την έννοια της άρνησης των κοινών αξιών. Καθώς δεν
μοιραζόμαστε πλέον κοινούς μύθους, κοινές μορφές ζωής και κυρίως κοινές
αντιλήψεις για τον άνθρωπο και για τον κόσμο και ούτε τρέφουμε ο καθένας για
τον πλαϊνό συναισθή-ματα φιλαλληλίας, ο φτωχός αισθάνεται
νομιμοποιημένος και εξ αρχής δικαιολο-γημένος στην οριστική απόρριψη, τόσο της
σταθερής τελικής αξίας της ζωής όσο και ορισμένων λειτουργικών αξιών της
κοινωνίας.
Η φτώχεια ορίζεται συχνά ως
επιδημία, οι φτωχοί χρεώνονται την αποτυχία τους, η αλληλεγγύη και η συμπόνια
συνεχώς δυσφημούνται, ο πλουτισμός του ενός γίνεται δράμα για τον άλλο και
εντέλει οι απόκληροι είναι καταδικασμένοι μόνο τα "δημόσια κακά" να
μοιράζονται μεταξύ τους. Σ' ένα περιβάλλον ρίσκου που οι φτωχοί δεν μπο-ρούν να
ελέγξουν (αλλά μόνο να υποστούν), είναι χαμένοι από χέρι στα στοιχήματα της
κοινωνίας της διακινδύνευσης, αφού κουβαλάνε -εν είδει σταυρού του μαρτυ-ρίου- όλες τις γενικευμένες αβεβαιότητες
και ανασφάλειες.
Ο φτωχός
δεν νιώθει μόνον απροστάτευτος ή στερημένος αλλά, το χειρότερο, πιστεύει ότι
είναι άχρηστος. Η "ελευθερία" της μηδενικής επιλογής και της μη-αυτό-προστασίας
απέναντι στις αβεβαιότητες, καθώς και το χαμηλό αίσθημα
αυτοεκτί-μησης, οδηγεί αμετάκλητα σε έναν αμυντικό ατομικισμό,
που καταργεί και την "κουλτούρα αλληλεγγύης της φτώχειας".
Από την άλλη χωρίς ταυτότητα
και δίχως κοινότητα, οι νεόπτωχοι, (είτε ως περιστασιακοί ή εκούσιοι φτωχοί,
είτε ως τοπικοί φτωχοί) έχουν αναχθεί σε ιδιαίτερη κατηγορία που απέκτησε
εδραιωμένα στερεοτυπικά χαρακτηριστικά. Η κοινωνική εικόνα την οποία έχει
σχηματίσει ο φτωχός προσδιορίζει και το πλαίσιο αξιών που α-ποδέχεται ο ίδιος.Οι αξίες αυτές επηρεάζουν τη
συμπεριφορά του-νόμιμη ή μη-πολύ περισσότερο απ' ό,τι η έλλειψη απασχόλησης.
Καθώς φαίνεται να πλησιάζει η
φτώχεια "με απόλυτους όρους", καθώς η ακραία φτώχεια έρχεται σε πλήρη
αντίθεση με τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, ίσως είναι μια ευκαιρία να ξαναδούμε
ορισμένες πτυχές του ζητήματος, που συνδέονται με την αντοχή των θεσμών, την
κοινωνική συνοχή αλλά και την ποιότητα της Δημοκρατίας μας. Πρέπει να
συνειδητοποιήσουμε ότι ο φτωχός δεν συνιστά "παράπλευρη επί-πτωση"
αλλά θύμα του μύθου της ισορροπίας της αγοράς καθώς και της παγκο-σμιοποιημένης ανισότητας..
Η ελάχιστη αξιοπρέπεια (συμ)περιλαμβάνει ασυμπίεστα δικαιώματα (τροφής,στέ-γης,
εργασίας κ.λπ.) που δεν μπορεί να εξαρτώνται από τις προτεραιότητες/ιεραρχή-σεις
μιας κοινωνίας ανισοτήτων. Το "ποιος θα ζήσει" και το "πώς θα
ζήσει" δεν μπο-
ρεί να αφεθεί στην κρίση των επενδυτών,
των νέων ιεραρχιών της καπιταλιστικής παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας ή μιας κατευθυνόμενης
αναγκαιότητας.
Το αρχαϊκό ερώτημα παραμένει
ανοικτό και κρίσιμο: Πόση ανασφάλεια και αβεβαιότητα μπορεί να υποφέρει
υπαρξιακά ένας άνθρωπος, ώστε να μη διαρραγεί οριστικά
η σχέση του με τους άλλους; Αν είμαστε με το μέρος των χαμένων,τότε πρέπει να
συνδέσουμε το σύνθημα "παγκόσμια και ένδοξα" με την ενδυνάμωση των
δικαιωμάτων του ανθρώπου, με τη διαπολιτισμική επικοινωνία, με την κατάργηση
αποκλεισμών, μ' ένα σύγχρονο κοινωνικό συμβόλαιο.
*Ο Γιάννης Πανούσης είναι εγκληματολόγος-πανεπιστημιακός.
ΘΕΜΑΤΑ
Α Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη της δεύτερης,τρίτης τέταρτης
και πέμπτης παραγράφου του κειμένου σε 60-70 περίπου λέξεις
(Μον.15)
Β1. Να σημειώσετε την ένδειξη ΣΩΣΤΟ-ΛΑΘΟΣ ανάλογα με το περιεχόμενο του
κειμένου:
1.Η ακραία φτώχεια έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
2.Η εισοδηματική φτώχεια (έλλειψη πόρων) καταλήγει σε άρνηση των
κοινών α-ξιών.
3. ένας άνθρωπος δεν μπορεί να υποφέρει μεγάλη ανασφάλεια ,αν θέλουμε να μη
διαρραγεί οριστικά η
σχέση του με τους άλλους;
4. Ο φτωχός νιώθει ότι είναι χρήσιμος στην κοινωνία.
5. Το χαμηλό αίσθημα αυτοεκτίμησης καταργεί και την "κουλτούρα αλληλεγγύης
της φτώχειας".
(μον.10)
Β2. Να βρείτε δύο τρόπους πειθούς που αξιοποιεί ο συντάκτης και να
τεκμηριώσετε την απάντησή σας με συγκεκριμένα στοιχεία του κειμένου.
(Μον. 8)
Β3. α. Να εντοπίσετε τα δομικά μέρη της πρώτης παραγράφου του κειμένου.Να
σημειώσετε τα αντίστοιχα χωρία.
(Μον. 3)
β. Ποιο ρόλο διαδραματίζουν στη συνοχή του κειμένου οι λέξεις: Καθώς,και
κυρίως, από την άλλη, ώστε.
(Μον. 4)
Β4. Να αιτιολογήσετε τη χρήση των παρακάτω σημείων στίξης:
Τα εισαγωγικά στη φράση: "άλλος άνθρωπος" (1η παράγραφος)
Η διπλή παύλα στη φράση: κουβαλάνε -εν είδει σταυρού του
μαρτυρίου- όλες τις (2η παράγραφος)
Τα εισαγωγικά στη φράση: Η "ελευθερία" της
μηδενικής επιλογής (3ηπαράγραφος)
Η άνω και κάτω τελεία στη φράση: Το αρχαϊκό ερώτημα
παραμένει ανοικτό και κρίσιμο: Πόση ανασφάλεια... (τελευταία παράγραφος)
(Μονάδες 5)
Β4. Να αποδώσετε τις παρακάτω λέξεις και τη φράση εν είδει σταυρού
του μαρ-τυρίου, φιλαλληλίας, αμετάκλητα, διαρραγεί,συμβόλαιο σε ύφος απλό και
κα-θημερινό.Στην απάντησή σας μπορείτε να χρησιμοποιήσετε λέξεις ή φράσεις .
(Μον. 10)
Γ. Να αναρτήσετε σε σχετική ιστοσελίδα ένα κείμενο 300-400 λέξεων, στο
οποίο α) θα αποδεικνύετε πώς και γιατί η φτώχεια απειλεί την κοινωνική και
πολιτική ομαλό- τητα και β) ποια στάση πρέπει να τηρήσουν οι πολίτες απέναντι
στο πρόβλημα της φτώχειας.
(Μον. 30)
Ερώτηση
λογοτεχνίας από το κείμενο Η αναλφάβητη
:Πώς το συγκείμενο εξηγεί τα κίνητρα της
αναλφάβητης ;
